Drie gebeurtenissen op een rij die de toenemende betutteling in Nederland gevaarlijk weergeven, en waarbij de Nederlande democratie tekenen begint te vertonen van een totalitaire democratie.
De gemeente Huizen, die voor moslims aanstootgevende schilderijen heeft verwijderd uit de hal van het stadhuis. Het vrolijke en abstracte naakt van kunstenares Ellen Vroegh werd verwijderd naar een gang waar niet het publiek het in de wachtruimte niet lang hoefde te aanschouwen. Mevrouw Vroegh heeft de publiciteit gezocht in de Telegraaf en de Volkskrant om de lafheid van het Huizense gemeentebestuur wereldkundig te maken.
Eng wordt het als in het kamerdebat minister Ernst Hirsch Ballin (CDA) het bestaan van een ‘interdepartementale werkgroep cartoonproblematiek’ naar voren brengt. Aangevoerd door ambtenaren van het ministerie van Justitie schenkt deze werkgroep verscherpte aandacht aan ‘provocatieve tekeningen over de islam’. De regering gaat zich bemoeien met het vrije woord. Volgens mij is het aan de rechter om te bepalen wanneer er sprake is van het overschrijden van de vrijheid van meningsuiting. Met deze ontwikkeling komen de grondrechten in gevaar.
Vrijheid van meningsuiting is de vrijheid van mensen om hun overtuigingen kenbaar te maken, zonder voor vervolging door de staat te hoeven vrezen. Met zo’n commissie van Ballin komt dit principe op een hellend vlak. De vrijheid van meningsuiting heeft ook zijn begrenzing in de wet namelijk het is verboden om aan te zetten tot haat, belediging van gezagsdragers en het verspreiden van leugens. Met het aanzetten tot haat wordt een poging gedaan om het bestaansrecht van een persoon of een groep aan te tasten. Dit wordt getoetst door de rechter en niet door een commissie die onder de verantwoordelijkheid van de minister valt. Dit is een rechtstreekse aantasting van de vrijheid van meningsuiting.
Het CDA probeert te bewerkstelligen dat religieuze gevoelens niet mogen worden gekwetst of bespot. Wiens belang hebben ze hierbij voor ogen? Hirsch Ballin staat immers achter de actie tegen Gregorius Nekschot, en ook hoorde hij tot degenen die Fitna vooraf wilde verbieden.
Verbijsterend is vervolgens de klaarblijkelijk kruiperige houding van een bouwbedrijf uit Almere. Islamitische omwonenden klaagden over bouwvakkers, die tijdens het recente hittegolfje in korte broek aan het werk waren. Als de mussen dood van het dak vallen door de hitte dan zijn de Nederlandse bouwvakkers gewend om de lange pijpen te verwisselen voor de korte pijpen. Kunnen wij ook eens fluiten. 
Zo doen we dat in Nederland.
Door deze ontwikkelingen maak ik me zorgen over de toenemende betutteling in Nederland en het door de regering aantasten van de vrijheid van meningsuiting. In mijn ogen een van de belangrijkste grondrechten. Het gevaar voor een totalitaire democratie ligt op de loer. Ik zal dit uitleggen aan de hand van enkele citaten, bron: Wikipedia.
‘Totalitarisme wordt ook gezien als het tegenovergestelde van de democratie, al bestaat er volgens sommige politicologen ook zoiets als een totalitaire democratie, waarbij een democratisch verkozen overheid alles tot in de details wil gaan reguleren, bijvoorbeeld wat de kinderen op school moeten leren (stringente en allesbepalende onderwijsnormen).’
V.w.b. dit laatste, deze kant dreigt het in Nederland op te gaan.
‘Voorbeelden van totalitaire (en bovendien gewelddadige) regimes waren onmiskenbaar het nationaal-socialisme in Duitsland onder Hitler (1933-1945) en het communisme in de Sovjet-Unie, zeker onder Stalin (1922-1953). Kenmerken van het totalitaire nationaal-socialisme in Duitsland waren: censuur (controle op kranten, kunst e.d.), het verbod op andere politieke partijen, de vervanging van oude schoolboeken door werk waarin Duitsland in een goed daglicht werd gezet, voornamelijk op het gebied van de geschiedenis en de controle door de Gestapo, de geheime politie.
Die Ballin heeft toch ook een snor?
Met mevrouw De Boer ben ik van mening, dat de ‘totalitaire democratie’ een reële dreiging is. Maar mijn associaties met die dreiging betreffen niet alleen de door mevrouw De Boer genoemde gevallen van moraaldwang van de overheid.
Mijn associaties met een totalitaire democratie, waarin recht slechts schijn is, en verantwoording een spel, betreffen ook een aantal andere zaken.
Bijvoorbeeld de omvangrijke afstoting van taken van de overheid naar het bedrijfsleven, waarbij burger en consument steed meer buitenspel worden gezet; bijvoorbeeld de ontmanteling van de privacy door overheid en bedrijfsleven (chips in de auto en de onderbroek), waarbij burger en consument worden gereduceerd tot altijd traceerbare economische objecten; bijvoorbeeld de straffeloze jacht op winst waardoor het bedrijfsleven, niet gehinderd door enige overheid, enome schade kan toebrengen aan burger en consument (woekerpolissen, veranderen van tele- of energieleverancier), bijvoorbeeld de snelle vervreemding van de traditionele politiek van de burgers, door een totaal ontspoorde regentencultuur, enzovoort.
Allemaal gevallen waarin de rechten en de belangen van de burger in ernstige mate worden ingeperkt of geschaad, ten behoeve van de macht van overheid en bedrijfsleven. En ook allemaal gevallen waarvoor de overheid als wetgever in doorslag gevende mate verantwoordelijk is.
Het is glashelder dat de taken en de positie van de overheid tegenwoordig op fundamenteel niveau ter discussie staan. In die discussie speelt de nieuwe moraaldwang van de overheid zeker een grote rol (hoewel: denk aan Van Agt’s ethisch reveil) .
In de antieke verhouding tussen kerk en staat praktizeerde de kerk de morele macht en de staat de wereldlijke macht, en deden ze dat in elkaars en eigen belang.
Nu de kerk vrijweld uit beeld is, heeft de staat een aantal van haar taken overgenomen, en predikt ze ongegeneerd haar moraliteit, uiteraard vanuit haar eigen belangen. Daarnaast stoot de staat een deel van haar taken en verantwoordelijkheden af naar het bedrijfsleven. Het bedrijfsleven verwerft zodoende, op de vleugels van het neo-liberalisme, een belangrijk deel van de wereldlijke macht, op vrijwel alle terreinen.
Kortom: het oude verbond tussen kerk en staat wordt geleidelijk vervangen door een verbond tussen bedrijfsleven en staat, waarbij de staat taken van de vroegere kerk overneemt, en waarbij het bedrijfsleven taken van de staat overneemt. Bij die veranderingen komen de belangen van de burger, als staatsburger en als consument, steeds verder onder druk te staan. Deze veranderingen lijken me beslissend voor de ontwikkeling van een totalitaire democratie.
De dreiging van een totalitaire democratie is reëel. Maar die totalitaire democratie is een andere dan die van de moraaldwang waarover mevrouw De Boer zich terecht zorgen maakt (en die je, maar dat terzijde, ook terugvindt in de hysteriforme benadering van de ‘allochtonen-problematiek’!).
Aan de moraaldwang kan gevoeglijk de veel gevaarlijker en machtiger bedrijfsterreur worden toegevoegd, waardoor de hele samenleving onderworpen dreigt te worden aan genadeloze marktmechanismen. Wie wil weten, hoe het zit met de vervlochtenheid van politiek en ondernemen, die beziet bijvoorbeeld de geschiedenis van de LPF, de financiering van TON en PVV, de riant vergoede vanzelfsprekende nevenfuncties van talloze politici en leden van het openbare bestuur, en die bedenke, dat volgens Mussolini de innige verwevenheid van staat en ondernemen het hart van het politieke systeem moest zijn.
De gesignaleerde moraaldwang is niet de basis voor een totalitaire democratie, maar slechts een bindmiddel voor een samenleving op weg daar naar toe. Niet meer, niet minder.
DDP
Ter aanvulling, op de ontwikkeling van de totalitaire democratie waarvoor mevrouw De Boer terecht waaschuwt: in Nederland worden per dag bijna evenveel telefoongesprekken getapt als in de VS in een héél jaar. Met dit wonder van waakzaamheid associeer ik heel nadrukkelijk óók de VVD, die deze praktijk nog nooit aan de kaak heeft gesteld, en die deze praktijk natuurlijk ook nooit aan de kaak zal stellen. Verdraaid nog aan toe, als de hand dan toch in de boezem moet worden gestoken, waarom dan niet beginnen met eigen boezem, in plaats van die van de buren?
Hallo DDP, dank voor je reactie. Dit is een hele boeiende discussie die in feite gaat over de fundamentele overheidstaak. In hoeverre mag de overheid in grijpen in het maatschappelijk leven? Twee aspecten, een matriële en een morele.
Dat taken in matrieel opzicht verschuiven naar het bedrijfsleven is in sommige gevallen efficiënt. Alleen wat zijn nu zuivere overheidstaken en wat kan het bedrijfsleven uitvoeren? Zo kun je je afvragen of de verzelfstandiging van het openbaar vervoer zo geslaagd is. Anderzijds vind ik het niet nodig dat een gemeente bijvoorbeeld beschikt over een eigen ingenieursbureau. Dit zijn typisch zaken die het bedrijfsleven kan uitvoeren. Het gaat hier om matriële zaken.
Een ander aspect is de moraliserende overheid. De betutteling die ik hierboven heb aankaart. ‘Wij weten wat goed voor u is’.
Hier komt de vrijheid van meningsuiting, en leven en de privacy van de mensen in het geding. In hoeverre mag de overheid bepalen wat goed is voor mensen? We hebben de discussie in Groningen gehad over het ophangen van beveiligingscamera’s, en de schending van de privacy. De VVD fractie heeft toen de veiligheid in het centrum laten prevaleren boven de privacy omdat, wie niets te verbergen heeft, heeft ook niets te vrezen. Maar hoever ga je hier in? In de verte doemt dan een schrikbeeld op van een samenleving als beschreven in het boek van George Orwell, 1984. In de samenleving in 1984 beschrijft Orwell (in 1948) de perfecte samenleving. Alle mensen dragen een soort chip en de overheid stippelt je levenswandel uit, welke studie je doet tot en met je partnerkeuze. Emoties worden met toegediende verdovende middelen onderdrukt. Een samenleving zonder problemen. Hier moet je niet aan denken. Menselijke emoties en fouten maken het leven nu juist zo boeiend.
Even terug naar onze samenleving, de discussie die nu wordt gevoerd over onderzoek naar genetische fouten in menselijke embryo’s vind ik doodeng, en we gaan ons vervolgens op een hellend vlak begeven. Gaan we soms ubermenschen creëren? Ik zal maar geen regime aanhalen hier waar ze dat ook geprobeerd hebben, dan krijg je ook weer verkeerde associaties.
Kortom, een boeiende, politieke discussie.
Je laatste punt, de hand in eigen boezem steken, ben ik helemaal met je eens. Je opmerking dat hier meer telefoontjes per dag getapt worden dan in de VS in een jaar, schrik ik eerlijk gezegd van, kun je dit ook onderbouwen.
met groet, Betty
Hallo Betty,
je stelt wel de kernvraag. Ik heb er een tijdje over nagedacht, om te voorkomen dat ik, wat ik eigenlijk bij voorkeur doe, bevooroordeeld het ravijn in vlieg.
Omdat de overheid zowel de samenleving representeert, als daarvan een integraal onderdeel is, is de vraag ‘In hoeverre mag de overheid in grijpen in het maatschappelijk leven?’ een vraag naar in hoeverre een samenleving mag ingrijpen in zichzelf. De vraag stellen is het antwoord geven: de overheid mag zich per definitie bemoeien met alles wat de samenleving aangaat.
In een parlementaire democratie wordt, kort door de bocht, die vraag in concreto beantwoord door de groep of de groepen met de meeste macht.
Uitgaande van jouw onderscheid tussen materiële en morele aspecten zullen, alweer kort door de bocht, de machthebbers in materiële zaken en de machthebbers in morele zaken de overheid voor hun eigen belang gebruiken, waarbij beide groepen, en dat is een beetje bizar, uiteindelijk argumenteren vanuit een morele positie, en noodzakelijker wijze nooit konsekwent. Materiële èn morele belangen worden inconsistent verdedigd en vermengd.
Bijvoorbeeld: eisen dat de overheid de vrije markt zijn werk laat doen, en tegelijkertijd im- en exports subsidies en heffingen eisen ter bescherming van de eigen positie en in het nationale belang;
bijvoorbeeld: afblijven van de financiële prikkels voor bestuurders en tegelijkertijd uitkeringstrekkers middels financiële prikkels dwingen tot arbeidsparticipatie;
bijvoorbeeld: een kleine minderheid eist met succes het recht op, om homosexuelen te ontslaan, en verbiedt tegelijkertijd (met succes?) een overgrote meerderheid het recht op bepaalde vormen van embryoselectie.
In bijna alle genoemde gevallen valt het ‘samen’ van samenleving in duigen, met het risico dat groepen zich gaan onttrekken aan overheid en symbolen daarvan, zoals ambtenarij of, erger nog, politieke partijen, zoals recentelijk de medische stand. Rampzalig.
Het George Orwell scenario voor de ontwikkeling van ‘jouw’ totalitaire democratie zie ik nu al uitgevoerd worden via de kongsi overheid-bedrijfsleven, die beide baat hebben bij maximale controle over de samenleving. Ik lees nu ‘De shockdoctrine’ van Naomi Klein, en val voortdurend van mijn stoel. Ik denk dat het tijd wordt om eens goed te kijken naar de vraag wat het betekent als een klein deel van de samenleving een enorme, en deels exclusieve, invloed krijgt op de overheid. Horror.
Die Übermensch, Betty, zie ik wel komen. Die laat zich niet tegenhouden door overwegingen van morele of commerciële aard. Daarvoor is ie tenslotte ook Übermensch. En de huidige discussie over de Übermensch staat even ver van die over de embryoselectie als mevrouw Curie staat van de bom op Hiroshima.
Over de taps: ik heb me gebaseerd op een onjuist bericht, waarin getapte gesprekken en getapte toestellen zonder onderscheid werden vergeleken. (In Nederland worden 1700 gesprekken per dag getapt. Is niks, he? In de VS worden jaarlijks 2200 nummers getapt) Maar dan nog: om in aantallen gelijk met Nederland te komen, zouden in de VS per getapt nummer dagelijks zo’n 300 gesprekken per dag moeten worden gevoerd.
link: http://www.nrcnext.nl/nieuws/nederland/article1105993.ece
Ik zwijg. De vijand luistert mee